Fenix

Nominatie Dutch Daylight Award 2026
Projecten gelijk of groter dan 1000m²

Algemene projectomschrijving

Fenix, het nieuwe kunstmuseum over migratie, bevindt zich in de volledig getransformeerde San Franciscoloods op Katendrecht in Rotterdam. Het museum draagt bij aan de levendigheid in de wijk en versterkt Rotterdam als stad die vernieuwt met behoud van haar ziel. Door het combineren van cultureel erfgoed, krachtig design en aandacht voor mens en omgeving slaat Fenix een brug tussen historie en toekomst.

Voortbouwen op geschiedenis
De San Franciscoloods was ooit de grootste overslagloods ter wereld. En aan dezelfde kades lieten miljoenen mensen Europa achter zich, of begonnen er juist een nieuw bestaan. Die dynamische stadsgeschiedenis is tot op de dag vandaag voelbaar. De gesloten goederenloods is omgetoverd tot een waar daglichtmuseum dat verhalen biedt over migratie en waar universele thema’s als afscheid, thuiskomen en identiteit letterlijk en figuurlijk een plek krijgen.

Restaureren en venieuwen
Met respect voor de gelaagde geschiedenis is de loods gerestaureerd naar de stijl van de jaren 20 én jaren 50, én naar de moderne eisen en wensen m.b.t veiligheid, klimaat en welzijn. Nu biedt de loods plek aan tentoonstellingsruimten, een overdekt stadsplein, café, restaurant, museumwinkel en kantoren.

Middelpunt van de transformatie is de Tornado: de markante trap – ontwerp MAD Architects – die boven de historische havenloods uittorent. Bureau Polderman was restauratie-architect voor de bestaande monumentale loods en EGM architecten heeft als co-architect het museum en de Tornado bouwkundig tot in de kleinste details uitgewerkt. Vanuit het uitgangspunt dat binnenkomend daglicht de ruimtes moest verlichten, en kunstlicht enkel ondersteunend wordt aangebracht, is door de betrokken adviseurs veel energie gestoken in het verkrijgen van de juiste beleving en verblijfskwaliteit binnen. Hierbij is ook gekeken naar de verschillen die gedurende de dag en in verschillende seizoenen ontstaan.

Daglicht ambitie

De ambitie was om een daglichtmuseum te realiseren dat maximaal gebruikmaakt van natuurlijk daglicht. De San Franciscoloods had alleen hoge ramen aan de Veerlaan, dakvensters en aan beide zijden gesloten goederendeuren. In 1953 kreeg de waterkant over de volle lengte een lichtstraat.

Voor de renovatie naar Fenix zijn alle, in de loop van de tijd, dichtgezette ramen en dakvensters vrijgemaakt, nieuwe glaspuien geplaatst achter de deuropeningen aan de waterzijde en is het originele beeld hersteld met nieuw meerbladig monumentenglas (hoge transparante helderheid). Na onderzoek met verschillende kleuren folies om daglichttoetreding te temperen, is ervoor gekozen om geen lichtwerende folie aan te brengen op de originele ramen. De daglichttoetreding werd vooropgezet en bij het plaatsen van de kunst is hier rekening mee gehouden. Het natuurlijke daglicht – in kleur en intensiteit – past bij het gebouw en zorgt voor een prettige beleving. Het gefragmenteerde daglicht via kleine gevelruitjes en de lichtpoeltjes via dakvensters bewegen overdag langzaam door de zalen en over de kunst.

Bij de grote aangebrachte opening middenin de loods, met de Tornado, hebben gevel, liftschacht en het dubbelgekromde glasdak wel een coating om aan de werende eisen te voldoen. Hier ontstaat een herkenbaar kleurverschil. Binnenstromend daglicht zorgt hier voor speelse lichteffecten binnen. Samen met de reflectie op de gepolijste stalen huid, ook buiten te zien als ‘lopend vuurtje’ op de trap, ontstaan bewegingen van direct en indirect licht. Die versterken het verhaal van Fenix, treffend verwoord door architect Ma Yansong; ‘It’s all about movement’.

Diffuse basisverlichting is ‘tunable white’ en ondersteund het daglicht waar nodig voor een evenwichtig lichtbeeld; overdag aansluitend op de daglichtkleur, ‘s avonds warmer. Neutraal witte lichtaccenten op kunstwerken maken het geheel levendig. Deze basis- en accentverlichting is ook toegepast in de winkel en het restaurant.

Aanvullende informatie

Ontmoetingen
Fenix nodigt bezoekers uit samen te komen, te ontmoeten en het uitzicht op de beweging van de rivier en de stad te ervaren. Vanaf de entree op de begane grond kun je de trappen van de Tornado op. Er zijn twee opgangen, zoals je ook tijdens een reis of in je leven je pad kiest. De routes komen elkaar meerdere malen tegen, telkens kan de bezoeker kiezen via welke weg de wandeling verder gaat. Daarmee weerspiegelt de Tornado het centrale thema van Fenix: de beweging van mensen, migratie.

“De Tornado is een metafoor voor de reis van een migrant”, Ma Yansong, MAD Architects

Tornado
De Tornado zweeft visueel en constructief los van de oude loods, met gepolijste roestvaststalen platen als moderne blikvanger. De kronkelende trappen (totaal 550m) wervelen door de driedimensionale glazen atriumkap en eindigen op het uitkijkplatform. De afwerking reflecteert het daglicht en vangt passerende voetgangers, bedrijvigheid in de haven en wisselende luchten. Het weerkaatste daglicht laat overal in het atrium patronen verschijnen en wekt zo een gevoel van beweging.

Vakmanschap
Fenix zit vol met (onzichtbare) innovatieve oplossingen. Zoals het loszagen van betonconstructies, onzichtbare noodverlichting en het beheersen van het dynamisch gedrag van de Tornado. Elk detail is onderzocht, tot in het kleinste detail ontworpen en bemonsterd: van het spaceframe met duizenden unieke stalen onderdelen tot de naadloze spiegelende RVS-bekleding, en van het herstel van de stalen raampartijen tot de ruim 10.000 unieke 3D-gefreesde houten trapdelen van de Tornado.

Zon en regen
Het groendak (6.750m²) verbetert de thermische isolatie en verlaagt het energieverbruik. Het sedum houdt regenwater vast, zo is natuurlijke verdamping en waterrecycling mogelijk. De kiezelpatronen zijn o.b.v. zonstudies met ‘generative design’ ontworpen om hitteconcentratie door zonreflectie op de Tornado op te vangen. Ook is hier de stalen huid mat geschuurd zodat zonlicht minder reflecteert.