Nederlands Fotomuseum in Pakhuis Santos

Nominatie Dutch Daylight Award 2026
Projecten gelijk of groter dan 1000m²

Algemene projectomschrijving

Met de opening van Pakhuis Santos krijgt Rotterdam een niet toegankelijk Rijksmonument terug. Getuige uit de tijd waarin de stad uitgroeide tot wereldhaven draagt het pakhuis uit 1902 nu een culturele rol als thuis van het Nederlands Fotomuseum.

De kracht van die transformatie ligt in het evenwicht tussen behoud en toevoeging. Gebouw en programma versterken elkaar: de robuustheid van het pakhuis sluit naadloos aan op de gelaagdheid van de fotografische collectie. In het voorheen gesloten en introverte pakhuis brengt nu een centraal atrium daglicht diep in het gebouw en is de historische opbouw in één oogopslag leesbaar. Trappen en looproutes verbinden expositiezalen, depots en ateliers tot een continu parcours.

De kroon is een hedendaagse interpretatie van het historische daklandschap die aansluit op de verticale ritmiek van het pakhuis. De geperforeerde huid geeft diepte en nuance en houdt alle technische installaties uit het zicht.

De grote meerwaarde voor de stad ligt op vrij de toegankelijke begane grond, ingericht als publieke ontmoetingsruimte met café, winkel, openbare fotografiebibliotheek en evenementenruimte. Entrees aan noord- en zuidzijde verbinden het pakhuis met omliggende routes en maken het tot een vanzelfsprekende schakel in de stad.
Duurzaamheid is onlosmakelijk verbonden met de aanpak. Door behoud en hergebruik van de bestaande structuur blijven materiële en culturele waarden intact. Vrijgekomen materialen zijn opnieuw toegepast. Oorspronkelijke kleuren en materialen – donkergroen, gietijzerrood en hout – zijn behouden en hersteld, aangevuld met nieuwe elementen in een eigentijds kleurenpalet. Het gebouw is gasloos en aangesloten op stadsverwarming.

Pakhuis Santos laat zien hoe transformatie verder kan gaan dan behoud alleen. Het nieuwe museum voegt een publiek gebouw toe en creëert een open, inclusieve plek waar erfgoed, cultuur en dagelijks leven samenkomen – een duurzame investering in de stedelijke gemeenschap voor stad en bezoekers.

Daglicht ambitie

De transformatie van het gesloten pakhuis wordt gedragen door daglicht. Een centrale vide opent het massieve volume en brengt licht diep in het hart van het gebouw. Langs de royale trappartij ontvouwt zich een verticale route waarin het monument, de nieuwe ingrepen en het veranderende daglicht in één continue beleving samenkomen. De verspringende vloeren en zichtlijnen versterken de interactie tussen beweging en licht, waardoor elke verdieping een eigen atmosfeer krijgt.

De nieuwe sculpturale dakopbouw fungeert als lichtfilter. Achter de geperforeerde, semi-transparante huid ontstaat een gelaagde overgangszone met omloop en verblijfsruimten. De variërende perforatiedichtheid doseert het zonlicht en creëert een voortdurend veranderend patroon van licht en schaduw. Gedurende de dag verschuiven reflecties, silhouetten en doorkijken, waardoor de ruimte steeds opnieuw wordt ervaren. Het gefilterde licht verzacht contrasten, beperkt opwarming en combineert uitzicht met beschutting.

Waar de oorspronkelijke opzet uitging van maximale daglichttoetreding, vraagt de museale functie om gecontroleerd en zorgvuldig gedoseerd licht. Het atrium brengt overvloedig daglicht voor oriëntatie en beleving, terwijl tentoonstellingsruimten profiteren van indirect en gefilterd daglicht in combinatie met geïntegreerd kunstlicht. Zo ontstaat een evenwicht tussen dynamiek en beheersing, tussen openheid en bescherming.

Daglicht wordt daarmee een bepalend onderdeel van de architectuur: het verbindt oud en nieuw, stuurt de routing, ondersteunt het binnenklimaat en draagt bij aan welzijn en oriëntatie. De voortdurend wisselende lichtwerking in vide, omloop en achter de geperforeerde huid creëert een reeks magische ruimten waarin het monument gedurende de dag steeds opnieuw tot leven komt.

Aanvullende informatie

Dit project is het resultaat van een langdurige en intensieve samenwerking tussen elkaar opvolgende opdrachtgevers, ontwerpers, adviseurs en bouwers. In een complex en veranderlijk proces bleef één ambitie leidend: het realiseren van een publiek toegankelijk huis dat het monument respecteert en tegelijkertijd nieuwe betekenis geeft.
Pakhuis Santos laat zien hoe transformatie verder kan gaan dan behoud alleen. Het project voegt niet alleen een gebouw toe aan de stad, maar creëert een open, inclusieve plek waar erfgoed, cultuur en dagelijks leven samenkomen – een duurzame investering in de stedelijke gemeenschap.

Naast de reeds genoemde partijen zijn verder o.a. bij betrokken geweest:

• de managers en directievoerders: Stead Advisory, Den Haag; beau raing, Rotterdam, Fabelis, Eersel; 4Building, Nieuw Vennep en Heske Dam, Amsterdam; brand FSE, Maarheeze
• de overige adviseurs: constructie Pieters Bouwtechniek, Delft; installaties: Boviam, Maasdijk en Techniplan, Rotterdam; bouwfysica Peutz, Mook en Dyseco, Rotterdam
• de bouwers: Burgy bouwbedrijf, Leiden; Metz Nederland Schiedam, Muddebouw, Capelle aan de IJssel, Nijssen, Leiden; Van Keulen interieurbouw, Nijverdal
• de installateurs: MKW, Rotterdam en Kuyvenhoven, ’s-Gravenzande als ook Massier, Den Haag, Unica Hoevelaken
• de ontwerpers van de vaste tentoonstellingen Bureau Caspar Conijn met Kim de Regt, beide Amsterdam en lmnop, Utrecht