Universiteitsbibliotheek UvA

Nominatie Dutch Daylight Award 2026
Projecten gelijk of groter dan 1000m²

Algemene projectomschrijving

De nieuwe Universiteitsbibliotheek van de UvA vormt het kloppend hart van de stadscampus van de Faculteit der Geesteswetenschappen op het Binnengasthuisterrein, midden in het historische centrum van Amsterdam. In een zorgvuldig samenspel van rijksmonumentale gebouwen en eigentijdse nieuwbouw is een dynamische, toegankelijke en toekomstbestendige leeromgeving gerealiseerd, waar onderwijs, onderzoek en ontmoeting samenkomen.

De bibliotheek is gehuisvest in de voormalige Tweede Chirurgische Kliniek en het Zusterhuis, beide rijksmonumenten uit circa 1900, aangevuld met nieuwbouw. Door het overkappen van de oorspronkelijke binnenplaats met een licht atrium zijn de afzonderlijke gebouwen getransformeerd tot één samenhangend geheel. Het atrium vormt het ruimtelijke en sociale middelpunt en wordt gekenmerkt door een sculpturale hoofdtrap, de ‘Boom van Wijsheid’, die alle functies en verdiepingen met elkaar verbindt.

Een onderscheidend element is de biomimetische atriumkap: een elegante staalconstructie die zich als een blad over oud en nieuw uitstrekt en zelfstandig wordt gedragen. Hierdoor worden de monumentale gebouwen niet belast, terwijl daglichttoetreding, klimaatcomfort en duurzaamheid worden versterkt.

Aan de stad presenteert het gebouw zich met een nieuwe identiteit via een gevelscherm met de zin ‘Lees maar, er staat niet wat er staat’ uit het gedicht Awater van Martinus Nijhoff, uitgevoerd in de 24 talen die aan de UvA worden gedoceerd.

Monumentale ruimtes, die vroeger voor zorgdoeleinden werden gebruikt, zijn getransformeerd tot lichte, multifunctionele studie- en onderwijsruimtes. Duurzaamheid staat centraal, met hergebruik van erfgoed, energiezuinige installaties en een atrium en atriumkap die functioneren als klimaatbuffer en hemelwateropvangsysteem.

De Universiteitsbibliotheek UvA is meer dan een plek om te studeren: het is een levendig academisch knooppunt waar verleden en toekomst samenkomen en waar kennis groeit tussen eeuwenoude muren.

Daglicht ambitie

Daglicht is een fundamenteel ontwerpprincipe van de Universiteitsbibliotheek UvA en manifesteert zich op meerdere schaalniveaus. De monumentale ruimten zijn voorzien van royale raampartijen die een overvloedige en subtiel gereguleerde natuurlijke lichtinval mogelijk maken.

Het centraal gepositioneerde atrium vormt het ruimtelijke en functionele hart van het project. Deze overdekte ruimte verzekert een constante daglichttoetreding en creëert een comfortabel, jaarrond bruikbaar binnenklimaat, ongeacht weersomstandigheden. Binnen het atrium zijn diverse studie- en verblijfszones geïntegreerd, waaronder de studiebalkons van de ‘Boom der Wijsheid’, waar daglicht optimaal de gebruikerservaring versterkt.

De gevelopeningen en balkons van het gerestaureerde monumentale ensemble zijn zorgvuldig georiënteerd op het atrium, waardoor aangrenzende ruimten indirect profiteren van de lichtstromen en een continu visueel contact met het centrale atrium behouden.

Monumentale karakteristieken zijn herbestemd met respect voor hun oorspronkelijke ruimtelijke kwaliteiten. Zo is de voormalige snijzaal getransformeerd tot het ‘chirurgisch theater’, een multifunctionele ruimte voor presentaties, ceremonies en uitreikingen. Het herstelde plafondlicht zorgt voor een evenwichtige, meerzijdige daglichtverdeling die de architectuurervaring versterkt.

In de nieuwbouwvleugel aan de Nieuwe Doelenstraat is een gelaagd lichtconcept gerealiseerd. Het expressieve gevelscherm functioneert als zonwering, privacyfilter en visueel communicatie-element, wat resulteert in een dynamische, speels gevarieerde lichtbeleving van de binnenruimten. Op de bovenste verdieping ontstaat een collectieve studieomgeving, volledig geoptimaliseerd voor maximale daglichttoetreding.

Door de integratie van deze verschillende ruimtes en lichtstrategieën ontstaat een dynamisch daglichtsysteem dat de hele dag en het hele jaar door een unieke, stedelijke binnenbelevenis biedt.