Rijkskantoor Justitie Zaanstad

Nominatie Dutch Daylight Award 2026
Projecten gelijk of groter dan 1000m²

Algemene projectomschrijving

Dit project verdient de Dutch Daylight Award omdat…

In een gebouw waar veiligheid leidend is, ontstaat zelden ruimte voor licht. Het nieuwe rijkskantoor voor justitie in Zaanstad keert dat principe om. Juist vanuit de noodzaak tot controle en afscherming is een architectuur ontwikkeld waarin daglicht de ordenende kracht vormt.

Drie lichthoven zijn als snedes in het volume gebracht. Ze waren geen onderdeel van de oorspronkelijke uitvraag, maar vormen de essentie van het ontwerp. Ze structureren het gebouw, brengen scheiding tussen veiligheidszones en creëren tegelijkertijd plekken voor ontmoeting, rust en groen. Wat gesloten lijkt, opent zich naar binnen.

De gebruiker beweegt zich intuïtief door het gebouw, altijd gericht op het licht. Waar het licht is, is oriëntatie. En waar oriëntatie ontstaat, opent zich het zicht op het omliggende polderlandschap. Binnen en buiten raken met elkaar verweven, zonder dat de veiligheid wordt aangetast.

Het gebouw ontvouwt zich als een ritme van gesloten en open, van beschutting en blootstelling. In deze afwisseling wordt daglicht niet alleen zichtbaar, maar voelbaar. Het markeert overgangen, vertraagt of versnelt de beweging, en brengt een continue relatie met tijd en omgeving.

Dit project toont dat daglicht geen restproduct is van openingen in de gevel, maar een ruimtelijk principe dat in staat is om zelfs de meest gesloten programma’s te transformeren tot een lichte, humane werkomgeving.

Daglicht ambitie

De daglichtambitie van het project richtte zich op…

De ambitie was niet om daglicht te maximaliseren, maar om het te herinterpreteren. Het ritme en de helderheid van het omliggende polderlandschap — waar licht langs lijnen, watergangen en open vlakken beweegt — zijn naar binnen gehaald en vormen de basis voor de ruimtelijke ervaring.

De lichthoven brengen daglicht diep het volume in en maken het onderdeel van de dagelijkse route van de gebruiker. Ze vormen momenten van oriëntatie en ontmoeting, maar ook van herstel. Een ‘daglichtdouche’ waarin het lichaam zich opnieuw afstemt op het ritme van de dag. Daglicht leidt daarmee tot een intuïtieve ordening en gebruik van het gebouw: de gebruiker beweegt zich vanzelf richting het licht, en daarmee door het gebouw.

In de lengterichting van het gebouw ligt een compacte middenzone met ondersteunende functies. Juist hier, waar oriëntatie vanzelfsprekend verloren gaat, wordt daglicht ingezet als richtinggevend element. Grote lichtkoepels markeren deze plekken en brengen een onverwachte helderheid in het hart van het gebouw.

Aan de buitenzijde is de gevel ontworpen als een fijn afgestemd filter. Parametrisch geoptimaliseerde lamellen brengen een precieze balans tussen daglichttoetreding, uitzicht en privacy. Het zicht op het Natura 2000-polderlandschap blijft behouden, terwijl inkijk van buitenaf wordt beperkt en opwarming wordt gereduceerd.

De subtiel geperforeerde lamellen verzachten het licht en brengen een gelaagdheid op de werkplek. Het daglicht wordt niet direct ervaren, maar gefilterd, verstrooid en verdiept. Hierdoor ontstaat een rustig, consistent lichtbeeld dat het gebruik van kunstlicht minimaliseert en het comfort verhoogt.

Aanvullende informatie

Dit project verdient de Dutch Daylight Award omdat…

Wat dit project bijzonder maakt, is de manier waarop daglicht meerdere rollen tegelijk vervult. Het is structurerend, verbindend, scheidend en verzachtend. Het werkt op schaal van het gebouw, maar ook op schaal van de gebruiker.

De gevel speelt hierin een cruciale rol. De lamellen zijn niet alleen functioneel, maar dragen bij aan de beleving van het gebouw. Overdag filteren ze het licht tot een zachte, diffuse gloed. ’s Avonds keert dit principe zich om en tekent het interieur zich subtiel af naar buiten. Het gebouw ademt licht.

Aan de kop van de lamellen is een verfijnde incisie aangebracht die het licht onder een specifieke hoek vangt. Hierdoor ontstaat een dynamisch spel van reflecties langs de gevel, dat verandert met de positie van de zon en de beweging van de toeschouwer. Het gebouw is nooit statisch, maar reageert voortdurend op zijn omgeving.

De buitenzijde van het gebouw is uitgevoerd in ingetogen, Hollandse grijstinten. De licht reflecterende zinken onderlaag fungeert daarbij als een subtiel canvas waarop het omliggende landschap zich weerspiegelt. Het veranderende groen van de polder, de lucht en het daglicht zelf worden zo onderdeel van de architectuur. Het gebouw neemt het licht niet alleen op, maar geeft het ook terug aan zijn omgeving.

De combinatie van houtbouw, groene lichthoven en gecontroleerde daglichttoetreding draagt bij aan een gezonde en aangename werkomgeving. Het gebouw ondersteunt het welzijn van de gebruiker, zonder dit expliciet te maken. Het is voelbaar in de rust, in de oriëntatie, en in de relatie met buiten.